SOC w Hiszpanii obchodzi w Marinaledzie 50-lecie buntu andaluzyjskich robotników rolnych

Marinaleda przygotowuje się do obchodów półwiecza SOC

Rocznicowe spotkanie SOC zgromadzi wspomnienia o ruchu, którego początki przypadły na czas politycznej niepewności i trudności gospodarczych hiszpańskiej transformacji. Formalne powstanie związku poprzedziło utworzenie komisji w Antequerze 1 sierpnia 1976 roku, a wkrótce potem odbyło się zgromadzenie założycielskie w Morón de la Frontera. Historia organizacji, przedstawiona we wspomnieniu elDiario.es poświęconym rocznicy, opowiadana jest przez wspomnienia osób, które pomagały ją tworzyć, oraz tych, którzy kontynuują jej działalność.

Wydarzenie odbędzie się w Marinaledzie 28 i 29 sierpnia. Oczekuje się udziału Paco Casero, pierwszego sekretarza generalnego SOC. Obecnie stoi on na czele Fundacji Savia, jednak jego ocena miejsca związku w historii Andaluzji pozostaje bezpośrednia: uważa, że najnowszej historii regionu nie można napisać bez SOC, ponieważ organizacja połączyła żądanie godności i praw na wsi z postulatem andaluzyjskiej samorządności.

Najważniejsze dane dotyczące rocznicy to:

Półwiecze organizacji można prześledzić przez trzy przełomowe momenty:

Związek narodzony w ostatnich latach frankizmu

Historia założenia zaczyna się zarówno od ograniczeń, jak i od formalnego organizowania się. Paco Casero wspomina, że pierwsze spotkania odbywały się w klasztorze, ponieważ nie było innego odpowiedniego miejsca. Organizatorzy spotykali się w otoczeniu kościoła i zachowywali środki ostrożności, co pokazuje, że SOC powstał w represyjnych warunkach ostatnich lat rządów Franco.

To było w klasztorze, ponieważ w tamtych czasach spotykaliśmy się w otoczeniu kościoła; nie było innego miejsca i zawsze zachowywaliśmy środki ostrożności.

Paco Casero, wspominając pierwsze spotkania SOC

Relacja o powstaniu SOC wskazuje organizację jako pierwszy związek zawodowy zalegalizowany w Andaluzji. W jej początkowym kierownictwie znaleźli się Casero, który został pierwszym sekretarzem generalnym, oraz Gonzalo Sánchez, stojący na czele organizacji. Wśród osób, które pomogły zbudować związek, byli także ksiądz-robotnik Diamantino García, Diego Cañamero i Pepi Conde.

Okoliczności powstania SOC określa kilka elementów:

• Komisję powołano w Antequerze 1 sierpnia 1976 roku w celu przygotowania zgromadzenia założycielskiego związku.
• Wkrótce potem proces przygotowywania zgromadzenia był kontynuowany w Morón de la Frontera.
• Spotkania odbywały się w klasztorze i w otoczeniu kościoła, ponieważ organizatorzy nie mieli innego bezpiecznego miejsca.
• Związek łączył postulaty pracownicze na wsi z szerszym żądaniem andaluzyjskiej samorządności.
• Później organizacja stała się uznaną częścią ruchu wiejskiego w ramach Sindicato Andaluz de Trabajadores, czyli SAT.

Ta kombinacja organizacji pracowniczej i regionalnej tożsamości politycznej miała kluczowe znaczenie dla wczesnej obecności SOC w przestrzeni publicznej. Casero wspomina, że andaluzyjska flaga stale pojawiała się na marszach i mobilizacjach ruchu. Wskazuje także na poparcie związku dla strajku głodowego Rafaela Escudero jako elementu środowiska politycznego, w którym organizacja działała.

Ludzie, którzy przenieśli ruch na wieś

Rocznica jest upamiętniana przez kilka pokoleń organizatorów. Casero wypowiada się jako sekretarz założycielski, który postrzega SOC jako część zbiorowej historii Andaluzji. Pepi Conde wspomina trudności związane z organizowaniem się jako kobieta w zdominowanym przez mężczyzn świecie wiejskim. Diego Cañamero opisuje bezrobocie i koncentrację ziemi, które pchnęły młodych robotników rolnych do mobilizacji, a Óscar Reina wyjaśnia, dlaczego SAT nadal uważa SOC za źródło energii politycznej i społecznej.

Ich role i perspektywy można przedstawić następująco:

Pepi Conde i walka o uznanie

Relacja Conde dodaje wymiar płci do wczesnej historii związku. Zaczęła pracować w polu jako dziecko, ponieważ zarobki jej ojca nie wystarczały na utrzymanie rodziny. W roku założenia SOC dołączyła do jego pierwszego zarządu, wcześniej uczestnicząc już w działalności Comisiones Jornaleras, organu koordynacyjnego poprzedzającego związek.

Jej aktywizm wywoływał powtarzające się naciski. W ostatnich latach frankizmu Guardia Civil niemal codziennie zabierała ją do koszar, mimo że nadal była niepełnoletnia. Spotykała się także z wrogością kobiet i mężczyzn ze swojej społeczności, gdy wchodziła w przestrzenie publiczne na ogół zarezerwowane dla mężczyzn, w tym do tawern, gdzie wygłaszała przemówienia polityczne.

Conde szczególnie pamięta jeden z wczesnych postulatów pracowniczych: dokumentację pracy rolnej dla kobiet. Wiele kobiet pracowało zbyt krótko, by uzyskać takie dokumenty, a jak mówi Conde, niemal 300 kobiet rozpoczęło strajk, domagając się tego, co uważały za podstawowe prawo. Podczas tworzenia związku przedstawiła także jeden z pierwszych referatów na temat kobiet na wsi.

Od organizowania w Lebriji do andaluzyjskiej autonomii

SOC nie pozostał ograniczony do miejscowości, w których odbywały się jego założycielskie spotkania. Casero wyróżnia Lebriję jako decydującą wczesną bazę, nazywając ją bastionem przełomu i mówiąc, że ruch wiele zawdzięczał tamtejszym ludziom. Z tego punktu wyjścia projekt dotarł do innych gmin w całej Sierra Sur Sewilli, Campiñi i Sierra de Cádiz.

To rozszerzenie nadało związkowi regionalny charakter w czasie, gdy Andaluzja również zaznaczała swoją tożsamość polityczną. Uczestnicy marszów ruchu nieśli andaluzyjską flagę, a jego członkowie popierali działania łączące postulaty społeczne z kwestią samorządności. Dlatego Casero postrzega SOC nie tylko jako organizację pracowniczą, lecz także jako część historii politycznej, która pomogła przyspieszyć dążenia Andaluzji do autonomii.

Związek ziemi, pracy i tożsamości regionalnej był zakorzeniony w warunkach opisanych przez Cañamero. Kiedy zaczął się mobilizować, wieś — jak mówi — zdominowana była przez wąski zestaw upraw, w tym pszenicę, słonecznik, oliwki i nieco buraków cukrowych. Długie okresy bezrobocia sprawiały, że place miasteczek pełne były ludzi czekających, aż brygadzista zaproponuje im dzień pracy. Ostatnie lata frankizmu i transformacja nadały tej gospodarczej frustracji wymiar polityczny.

SOC powstał z potrzeby: bezrobocie było bardzo wysokie, podczas gdy 50% ziemi znajdowało się w rękach 2% właścicieli ziemskich.

Diego Cañamero, opisując początki związku

Cañamero później został burmistrzem El Coronil i opisuje dzisiejszy SOC jako fundament ruchu wiejskiego w ramach SAT. Mówi, że wieś zróżnicowała się i obecnie zapewnia pracę przez cały rok w sposób, który nie był możliwy we wczesnym okresie działalności związku. Ta zmiana nie usunęła jednak potrzeby organizowania się; zmieniła pracowników oraz problemy, z którymi zwracają się oni do organizacji.

Praca kobiet stała się jednym z pierwszych sprawdzianów SOC

Doświadczenie Conde pokazuje, że wewnętrzne i zewnętrzne zmagania SOC były ze sobą powiązane. Związek kwestionował warunki pracy w rolnictwie, a jednocześnie wymuszał debatę o tym, kto może przemawiać, organizować się i przewodzić w społecznościach wiejskich. Jej udział w pierwszym zarządzie umieścił kobietę w centrum organizacji działającej w środowisku, które — jak opisuje Conde — było głęboko naznaczone machismo.

Najważniejsze punkty drogi Conde do ruchu to:

Dokumentacja pracy rolnej, czyli cartilla agrícola, miała znaczenie, ponieważ kobiety pracujące tylko przez krótkie okresy często przestawały gromadzić dokumenty związane z wykonywaną pracą. Relacja Conde przedstawia strajk zarówno jako praktyczną kampanię, jak i wyzwanie rzucone założeniu, że praca kobiet w polu może pozostać administracyjnie niewidoczna.

Wspomina obelgi kierowane pod jej adresem w drodze do domu oraz mężczyzn, którzy zadawali jej pytania w otwarcie poniżający sposób. Pamięta jednak również wsparcie rodziny i szacunek kolegów, którzy dostrzegali jej pracę organizatorki związkowej. Jej decyzja, by przemawiać w tawernach i przedstawić referat o kobietach na wsi, oznaczała wejście w przestrzenie i debaty, z których kobiety były zazwyczaj wykluczane.

Ta historia komplikuje każdy prosty opis SOC jako jednolitego ruchu. Jego członkowie konfrontowali się z nierówną własnością ziemi, bezrobociem i represjami politycznymi, podczas gdy kobiety wewnątrz organizacji kwestionowały także hierarchię płci w społecznościach, w których działał związek.

Nierozstrzygnięte kwestie stojące przed SOC i SAT

Rocznica nie jest przedstawiana wyłącznie jako świętowanie dawnych zwycięstw. Casero uważa, że instytucje nadal są winne wsi uznanie — zarówno wiejskiemu światu przeszłości, jak i temu, który istnieje dzisiaj. Wskazuje na pozycję Andaluzji jako europejskiego punktu odniesienia w rolnictwie ekologicznym, ale mówi, że wkład SOC nigdy nie doczekał się odpowiedniego uznania instytucjonalnego.

Casero mówi, że dwukrotnie proponowano mu Medalla de Andalucía, lecz odrzucił ją z powodu tego, co uznawał za dalsze pomijanie walki SOC. Jego krytyka dotyczy rozdźwięku między społeczną rzeczywistością andaluzyjskiej wsi a uznaniem przyznawanym przez instytucje publiczne.

Współczesne naciski, z jakimi mierzy się ruch, odzwierciedlają dane przywoływane przez jego przedstawicieli:

Zmieniająca się siła robocza i szersza forma niepewności

Cañamero mówi, że SOC zajmuje się obecnie przede wszystkim tysiącami pracowników, którzy przybyli z innych krajów, zwłaszcza w szklarniach Almeríi i Huelvy. Odrzuca twierdzenie, że miejscowi po prostu nie chcą pracować w rolnictwie, argumentując, że pracodawcy nie mogą oczekiwać, iż z dnia na dzień będzie dostępnych 50 000 osób, jednocześnie pozostawiając inne miejsca pracy w budownictwie czy opiece.

Mówi także, że układy zbiorowe nadal nie są przestrzegane, a robotnicy rolni mają do czynienia z jednymi z najgorszych warunków pracy. Wskazywane przez niego obniżki świadczeń emerytalnych i zasiłków chorobowych pokazują, dlaczego pierwotne obawy związku dotyczące godności i bezpieczeństwa pozostają aktualne, mimo że profil siły roboczej się zmienił.

Óscar Reina, rzecznik SAT, odnosi ten sam argument także poza rolnictwo. Mówi, że SOC pozostaje dla organizacji niezbędnym punktem odniesienia, ponieważ systemy gospodarcze nadal wytwarzają niesprawiedliwość. Jego zdaniem krótkie umowy i praca organizowana na dzień lub godzinę dotyczą obecnie nie tylko pól, lecz także opieki zdrowotnej, edukacji, hotelarstwa i opieki nad osobami zależnymi.

Reina opisuje ten proces jako rozprzestrzenianie się niepewności typowej dla robotników rolnych na szerszym rynku pracy. Uważa, że lekcja dawnych walk nie polega na nostalgii, lecz na organizowaniu się: docieraniu do miejsc pracy i ludzi, których rzadko się słucha, w tym migrantów i innych osób pozostawionych na marginesie systemu.

Rocznica niesie zatem dwa przesłania jednocześnie. Dokumentuje ruch, który pomógł zmienić wiejską równowagę sił i przyczynił się do politycznej mobilizacji Andaluzji. Zarazem podkreśla, że warunki, które doprowadziły do powstania SOC, nie zniknęły; zostały rozproszone wśród bardziej zróżnicowanej i mniej stabilnej siły roboczej.

Najważniejsze punkty historii rocznicy to: